Strona główna

Na pami�tk�, �e w czasie wojny si� urodzi�), Dobrze, m�j Tadeuszu, �e� si� dzi� nagodzi� Do domu, w�a�nie kiedy mamy panien wiele. Stryjaszek my�li wkr�tce sprawi� ci wesele; Jest z czego wybra�; u nas towarzystwo liczne Od kilku dni zbiera si� na s�dy graniczne Dla sko�czenia dawnego z panem Hrabi� sporu; I pan Hrabia ma jutro sam zjecha� do dworu; Podkomorzy ju� zjecha� z �on� i z c�rkami. M�odzie� posz�a do lasu bawi� si� strzelbami, A starzy i kobiety �niwo ogl�daj� Pod lasem, i tam pewnie na m�odzie� czekaj�. P�jdziemy, je�li zechcesz, i wkr�tce spotkamy Stryjaszka, Podkomorstwo i szanowne damy". Pan Wojski z Tadeuszem id� pod las drog� I jeszcze si� do woli nagada� nie mog�. S�o�ce ostatnich kres�w nieba dochodzi�o, Mniej silnie, ale szerzej ni� we dnie �wieci�o, Ca�e zaczerwienione, jak zdrowe oblicze Gospodarza, gdy prace sko�czywszy rolnicze.Na spoczynek powraca. Ju� kr�g promienisty Spuszcza si� na wierzch boru i ju� pomrok mglisty, Nape�niaj�c wierzcho�ki i ga��zie drzewa, Ca�y las wi��e w jedno i jakoby zlewa; I b�r czerni� si� na kszta�t ogromnego gmachu, S�o�ce nad nim czerwone jak po�ar na dachu; Wtem zapad�o do g��bi; jeszcze przez konary B�ysn�o jako �wieca przez okienic szpary I zgas�o. I wnet sierpy gromadnie dzwoni�ce We zbo�ach i grabliska suwane po ��ce Ucich�y i stan�y: tak pan S�dzia ka�e, U niego ze dniem ko�cz� prac� gospodarze. "Pan �wiata wie, jak d�ugo pracowa� potrzeba; S�o�ce, Jego robotnik, kiedy znidzie z nieba, Czas i ziemianinowi ust�powa� z pola". Tak zwyk� mawia� pan S�dzia, a S�dziego wola By�a ekonomowi poczciwemu �wi�t�; Bo nawet wozy, w kt�re ju� sk�ada� zacz�to Kop� �yta, niepe�ne jad� do stodo�y; Ciesz� si� z nadzwyczajnej ich lekko�ci wo�y Odp�dza� pokus� snu, podobnie jak �miertelnie znu�ony w�drowiec prze�amuje senno�� w obliczu niebezpiecze�stwa. C� z tego, �e cia�o omdlewa ze zm�czenia, g�owa ci��y, a powieki same bezsilnie opadaj�? Trzeba wiedzie�, kiedy mo�na, kiedy wolno spa�. Pozornie tak �atwo jest wymkn�� si� nieprzyjacielowi. Zdawa�oby si�: mo�na go zwie��, zmyli� �lad. Pomi�dzy wieczorem a najbli�szym rankiem jaki� rozleg�y le�y czas! Ka�dy krok u pocz�tku wyznacza inn� drog�. Tysi�c �cie�ek biegnie w g��b nocy, nikn�cych, gdy �wit zedrze ciemno�ci. Ale na ka�dej wr�g jest przy nas, cierpliwie, krok za krokiem d���c po naszym tropie. Spojrze� mu prosto w oczy, nie zadr�e�, nie ugi�� si� przed jego zdobywcz� si��, to jedno mo�e ocali�. Ale jak wydrze� z siebie z�o, kt�re w nas czai si� zawsze wyczekuj�ce, zawsze gotowe do skoku? Jak pochwyci� wroga, kt�ry jest w naszej krwi i w naszych my�lach? Ksi�dz Sieche� kl�cza�, skrzy�owane ramiona wspar�szy o niski sto�ek. Pochyli� g�ow�. Mia� wra�enie, jakby mu barki ogromny ci�ar przygni�t�. Gdy zapada noc taka, jak dzisiaj, bez granic, wydaje si�, �e z�o ca�ego �wiata �cieka w serce czuwaj�cego. Doko�a, na bezmiernych obszarach, w niskich chatach wiejskich i dalej, w ludowych kamienicach uciszonych miast �pi� ludzie zmordowani dniem. Bezbronny t�um. �atwa zdobycz. Kt� �pi snem sprawiedliwego? D�onie, kt�re jeszcze przed chwil� chciwie si�ga�y po rozpust� i zysk, dygoc� teraz niespokojnie, jak p�omie� przygnieciony popio�em. Nagie cia�a dysz� gor�czkowo. Zwarte usta skry�y k�amstwa i kusz�ce podszepty, powieki zamkn�y pope�nione i przysz�e zbrodnie. Gdzie� s� mury mierzone trzcin� z�ot�? Wiatr szarpn�� otwartym oknem. Okiennica uderzy�a o szyb�. Chlusn�� deszcz. Ale proboszcz nie poruszy� si�. Jego oczy szeroko rozwarte zdawa�y si� przebija� ciemno��. Dr��� j� a� do przepastnego dna. Zwyci�aj� przestrze�. Czas stan��. I przez sekund�, kt�ra trwa wieki, wydaje si� kl�cz�cemu, �e widzi wszystko, co dzieje si� na �wiecie a� po jego najodleglejsze kra�ce. Straszliwa chwila. To jest tak, jakby jaka� zas�ona spad�a rozci�ta nagle niewidzialn� r�k�, ukazuj�c gro�n� wizj�. Oto ziemia niezmiernie ogromna, a jednocze�nie tak drobna, i� mo�na j� ramieniem opasa�, le�y nieruchoma, �ci�ta cisz�: bezkresna, ruda pustynia, obszary zje�one czarnymi kamieniami, zastyg�e wody, lasy skamienia�e, miasta puste jak szkielety, a nad tym niesko�czonym cmentarzyskiem niebo niskie i miedziane. Niebo, kt�rego ci�ar przygniata serca �pi�cych. Ludzie! Wida� ich cia�a pokotem rzucone na zesch�� ziemi�, jedno przy drugim, nagie i sine, niby niesko�czony szereg umar�ych. I nagle, jakby na jeden wielki g�os rozcinaj�cy milczenie od wschodu do zachodu i od p�nocy na po�udnie, budz� si� wszyscy. Ale nikt nie zrywa si� i nie �pieszy pos�usznie ku wezwaniu. �adne wo�anie mu nie odpowiada. �aden szept ani ruch nie targn� niewzruszonym spokojem. Piersi le��cych uderzone niebem zamar�y. To tylko ich oczy szeroko rozwarte oddychaj� �mierteln� trwog�. Przera�eniem nie pozostawiaj�cym miejsca dla nadziei. - Jestem z wami! - szepce ksi�dz Sieche�. Bo czy� nie p�ta go niemoc ta sama, kt�ra wszystkim na ziemi ka�e w tej chwili kona�, lecz nie pozwala umrze�? Oto r�wno��, o kt�rej ludzie nie chc� wiedzie�. Bogactwo staje si� podobne �achmanom �ebraka, w�adza kruszy si� w pora�onych d�oniach i jak pr�chno przesypuje przez palce. Ale gdy ranek przywr�ci ziemi jej kusz�cy kszta�t, kt� z �ywych wyrzeknie si� dobrowolnie z�udnych przywilej�w? Kiedy� wybije godzina sprawiedliwo�ci dla krzywdzonych i poni�anych? Tyle doko�a chciwo�ci, okrucie�stw, tyle k�amstw i jadu nienawi�ci i pogardy, i� zdaje si�, �e nic nie zdo�a zasklepi� krwawi�cych ran. C� mo�e zmieni� si�? Tu cho�by, na tym drobnym skrawku sedelnickiej ziemi. Dziedzic sedelnicki nie zrzeknie si� bez przymusu swoich rozleg�ych p�l i las�w, jak drapie�ne kleszcze opasuj�cych doko�a n�dzne ch�opskie zagrody. Grzegorz Litowka nie porzuci str�czycielstwa. Zab��kanej w dalekim mie�cie Oldze Kukisz�w �aden g�os nie podszepnie powrotu do rodzic�w. M�ody Burak, kiedy wyjdzie z wi�zienia, znowu zacznie kra��. Kierownik poczty nie z�agodzi serdeczniejszym s�owem cierpie� umieraj�cej �ony. Fiodor Dubrowski, nienasycony swoj� m�odo�ci�, z lekkim sercem porzuci po miesi�cu ka�d� dziewczyn�. Ile� ich jeszcze przyjdzie p�acz�cych na niego, jak przedtem przychodzi�y z �alami na Siemiona? A Siemion, kt�remu ju� tak niewiele chwil pozosta�o do �ycia... A Micha�... Proboszcz zaciska d�onie. G�ste krople potu zwil�aj� mu skronie. - Najlichszym z lichych jestem, Panie. Tamci nie znaj� Ci�, dlatego b��dz�. Ale mnie ukaza�e� si�, jak wicher wstrz�sn��e� mn�... Da�e� wszystko. A c� ja daj�? Jak�e n�dzny jest plon minionych lat! C� uczyni� dla ludzi, kt�rych mu powierzono? Nigdy nie umia� znale�� drogi do cz�owieka. A za to jak cz�sto i w jak wielu okoliczno�ciach czu� si� intruzem. Tak rzadko udawa�o mu si� prze�ama� bolesny i upokarzaj�cy mur, kt�ry odgradza� go od ludzi wtedy w�a�nie, gdy chcia� im siebie ofiarowa�. A je�li, zdarza�o si�, odnajdywa� porozumienie, czy� by�o ono czym� wi�cej ni� przelotnym b�yskiem ukazuj�cym zaledwie w mglistym oddaleniu, jak ogromne musi by� szcz�cie, gdy zbudzi si� zb��kan� dusz� z letargu i oczyszczon� postawi przed Panem. Prze�y� kilka takich ol�nie�